۱۳۸۸ آذر ۹, دوشنبه

عاقبت هر چه کشته ای دروی

دیروز وقتی پدر دوستم-محمود- را در اتوبوس دیدم،احوال پسرش را جویا شدم. پیر مرد بد جوری دمق بود.وقتی شروع کرد
داستان مقیم شدن تنها پسرش در کانادا را تعریف کند ،ابتدا بیاد فیلم کوچ پرستوها افتادم و خواستم داستان فیلم را برایش بازگو کنم ولی دیدم نمک به زخمش می پاشم. بعد که از هم جدا شدیم، نامه دکتر مهدی حمیدی استاد دانشگاه تهران که در 12 اسفند 1344 به دخترش در امریکا نوشته است افتادم:
نازنین،ای سپیدی روزم / واپسین شادی شب افروزم
ای ز یک لحظه اشتباه پدر / چون پدر غرق در گناه پدر
بی گنه تفته ز آتش هستی / داده کفاره ء دمی مستی
از که نالم که دشمن تو منم / اهرمن کیست؟ من خود اهرمنم
من تو را میل کاستن دادم / هستی و درد خواستن دادم
از حریم نهانیت کندم / در ضمیر جهانت افکندم
ای به غم پیرهن دریدهء من / مرغ از آشیان پریدهء من
تو ندانی و هیچ فرزندی / هجر فرزند دیدهء چندی
گر به فرمان روی و گر نروی / عاقبت هر چه کشته ای دروی
آگهم کن که چیست درمانت
گر قلم می رود به فرمانت



قرض است فعل های تو در پیش روزگار

سالها قبل دکتر مهدویان خانوکی برای ادامه تحصیل از کرمان به امریکا رفت. در هنگام خداحافظی مادرش یک بسته کشک خلال،دو کیلو پسته و یک تنور نان خشکه همراهش کرد.
او در آنجا طب خواند و از پزشکان نام آور شد و پسرش نیز رشتهء پدر را دنبال کرد.چندین سال قبل دکتر به جبران آن نیم کیلو کشک و غیره که مادرش همراه او فرستاد ،به کرمان بازگشت و یک خوابگاه سه طبقه در دانشگاه کرمان ساخت.
دکتر باستانی پاریزی در ادامه مطلب فوق در مورد همشهری کرمانی اش می نویسند:
همه کسانی که نمک گیر یک جایی هستند،معمولا" به طریقی آن را جبران می کنند؛ و اگر هیچ کاری هم نکنند ،قسم می خورند "که در سمینار یا کنگره ای شرکت نکنند،مگر یادی از کرمان به میان آورند." وکم هستند کسانی که نمک بخورند و نمکدان را بشکنند:
قرض است فعل های تو در پیش روزگار
هر قرض را به موقع خود او ادا کند


۱۳۸۸ آذر ۷, شنبه

ای غایب از نظر که شدی همنشین دل

پروفسور فضل الله رضا رئیس دانشگاه تهران و دانشگاه آریامهر زمان پهلوی در مراسم بزرگداشت دکتر حمیدی شیرازی- شاعر و استاد دانشگاه تهران-در ستایش از او با این قطعه آغاز می کند:
ای غایب از نظر که شدی همنشین دل / می گویمت دعا و ثنا می فرستمت
در راه عشق مرحلهء قرب و بعد نیست / می بینمت عیان و دعا می فرستمت
هر صبح و شام،قافله ای از دعای خیر / در صحبت شمال و صبا می فرستمت
تا مطربان ز شوق منت آگهی دهند / قول و غزل به شور و نوا می فرستمت
ساقی پیا که هاتف غیبم به مژده گفت:
با درد صبر کن که دعوا می فرستمت
پروفسور در ادامه می نویسند:در ایامی که در آمریکا به تدریس علوم مهندسی مشغول بودم ،راجع به کاربرد حساب احتمالات در امور مهندسی ارتباطات پژوهش می کردم که با این بیت حمیدی جناس دارد؛
در دیدهء او کار جهان مسخره آید /گر مسخره ای باشد در بند نظامی!

آخرین گفته مادر،این بود

در ابتدای این قرن،مسابقه ای در نشریات برگزار شد.موضوع "مهر مادر" بود. بسیاری از شعرای نامدار و بزرگ ایران در این مسابقه شرکت کردند.ملک الشعرای بهار شعر"که بچه ام نخورد غصه وقت جان دادن"،و ایرج میرزا نیز شعر"دادمعشوقه به عاشق پیغام" را سرودند. و ایرج جایزه مسابقه را گرفت.
میرزا یحیی دولت آبادی هم در مسابقه شرکت کرد و شعر زیر را ارسال نمود:
مادری پیر و پریشان احوال / عمر او بود فزون از پنجاه
زن بی شوهر و ،از حاصل عمر / یک پسر داشت شرور و خودخواه
دیده بود او به بر مادر پیر / یک گره بسته زر گاه به گاه
شبی آمد که ستاند آن زر / بکند صرف عمل های تباه
مادر از دادن زر کرد ابا / گفت:رو رو که گناه است گناه
این ذخیره است مرا ای فرزند / بهر دامادی ات ان شاء الله
حمله آورد پسر تا گیرد / آن گره بسته زر، خواه مخواه
مادر از جور پسر شیون کرد / بود از چاره چو دستش کوتاه
پسر افشرد گلوی مادر / سخت،چندان که رخش گشت سیاه
نیمه جان پیکر مادر بگرفت / بر سر دوش و بیفتاد به راه
برد و در چاه عمیقی افکند / کز جنایت نشود کی آگاه
شد سرازیر پس از واقعه او / تا نماید به ته چاه نگاه
از ته چاه به گوشش آمد / ناله زار و حزینی ناگاه
آخرین گفته مادر،این بود / آه،فرزند،نیفتی در چاه

سنگ بر ساغر بدخواه زند دست طبیعت

قوام السلطنه پس از بازگشت از کشور شوراها،سیاست مسالمت آمیزی با دمکراتهای آذربایجان برقرار کرد.سید جعفر پیشه وری در راس یک هیات سیاسی به تهران آمد و تقاضای تعیین استاندار ،فرماندهان ارتش وژاندارمری آذربایجان،تقسیم اراضی خالصه بین دهقانان و به رسمیت شناختن زبان ترکی را کرد که با مخالفت نخست وزیر مواجهه شد.
وقتی قوام از نیرومندی ارتش مطمئن شد،ابتدا سه وزیر توده ای را برکنار کرد،آنگاه مساله حفظ نظم و مراقبت از انتخابات پانزدهمین دورهء مجلس را مطرح کرد و ارتش را در سه ستون به سوی آذربایجان اعزام نمود.مردم تبریز قبل از آمدن نیروهای دولتی قیام کردند و شهر را از دست دموکراتها آزاد ساختند.برخی از سران توسط مردم به کیفر اعمال خود رسیدند و پیشه وری نیز از طریق مرز جلفا عبور کرده و به شوروی پناهنده شد.
رهی معیری ، فرار پیشه وری را چنین شادمانه بیان می کند:
حالی آن روبهک حیله گر مفسده جو / سید قالبی و نهضت قلابی او کو
سنگ بر ساغر بدخواه زند دست طبیعت / آنکه می ریخت زکین خون حریفان به سبو کو
آخر از شیر ژیان حاصل روباه چه باشد / در کف مدعی از نعمت ما یکسر مو کو
گفتهء بیهوده اش بر همه آفاق عیان شد / آن تهی مغز تنگ حوصلهء بیهده گو کو
خوان رنگین همه را بود مهیا ولی اکنون / بر سر سفرهء آن ماست کشان کشک و لبو کو
واژگون شد به سر پیشه وری کاخ جلالت / مرغکی بر سر آن خانه همی گفت که کوکو

۱۳۸۸ آذر ۶, جمعه

جز وجود من،که گردد قیمتش هر روز،کم

چندی پیش یکی از دوستان دانشکده را در پارک لاله دیدم. در باب مسائل روز شروع به حرف زدن کرد تا آنکه رسید به بحث تلخ اقتصاد! که در این سی ساله پس از انقلاب، هر دولتی که بر سر کار آمده است، قول های زیادی برای کم کردن فاصله طبقاتی و ارتقاء وضعیت حقوق بگیران و کارمندان داده است! ولی به قول دکتر قوام ؛نظام بوروکراتیک کشور، شعارها را در چرخهء گردان خود له و لورده می کند.
دوستم از تغییر قیمت ها در چند هفته اخیر گفت و آنکه برخی کالاها قیمتش ثابت مانده است ولی اندازه و حجمش کاهش یافته است و به گفتهء او ،دولت کلک مرغابی زده است. مثلا" شانه های تخم مرغ سی تایی را به بیست و پنج تایی تقلیل داده است ،در حالیکه قیمت گذشته را می گیرد. ویا.....
یک دفعه وارد بحثش شدم و گفتم به قول حبیب یغمایی:
جز وجود من،که گردد قیمتش هر روز،کم
قیمت هر چیز،در هر روز،بالا می رود

کاریز،درون جان تو می باید

در ابتدای دولت نهم بارقهء امیدی در دلهای مردم فقیر ایجاد شد. آن دولت هم مانند دولت های قبل شعارهای زیادی داد. از جمله جلوگیری از رفتن مسولان دولتی که یکبار قبلا" به مراسم حج رفته بودند به این مراسم عباذی و سیاسی بود. علتش را هم رسیدگی به کارهای مردم عنوان کرد. اما یک سال هم به طول نکشید که اعلام شد برخی از وزرا به عنوان پاداش با همسرانشان به حج می روند.
در این مدتی که به سر کار می روم ، هر روز با ارباب رجوع های زیاذی سر و کار دارم. و اگر یک روز مرخصی ساعتی یا روزانه می گیرم،فردایش مردم اعلام می کنند؛ که روز گذشته آمده بودیم و کارمان انجام نشد! و مجبور شدیم شب را در تهران بخاطر نبودن تو بیتوته کنیم .
در اداره ای که مشغول هستم،چند نفر از روسا ،هر سال به عناوین مختلف به حج می روند و در سایر ادارات نیز مدام این داستان تکرار می شود و می شنوم.
مولانا ، برای پاک شدن از نفسانیات به چشمه درونی اشاره می کند،چشمه ای که فراموشش کرده ایم:
کاریز،درون جان تو می باید / کز عاریه ها،دری،تو را نگشاید
آن چشمه که در خانه تو می زاید / به،از رودی که از برون می آید